W strategii ochrony przeciwpożarowej budynku, klapy oddymiające i inne urządzenia wykonawcze są jak żołnierze na pierwszej linii frontu. Jednak o ich skuteczności nie decyduje wyłącznie ich obecność, ale system dowodzenia – precyzyjny, niezawodny i błyskawicznie reagujący na zagrożenie. Tę właśnie rolę pełnią systemy sterowania oddymianiem. To one stanowią mózg całej operacji, decydując o tym, kiedy i które urządzenia mają zostać aktywowane, aby zapewnić bezpieczną ewakuację i zminimalizować straty materialne.

Współczesna technologia oferuje szerokie spektrum rozwiązań, od prostych, manualnych skrzynek alarmowych, po zaawansowane centrale zintegrowane z Systemem Sygnalizacji Pożaru (SAP). Zrozumienie ich działania, różnic i zastosowań jest kluczowe dla każdego inwestora, projektanta i zarządcy obiektu.

---

Rola i zadania systemu sterowania oddymianiem grawitacyjnym

Głównym zadaniem systemu oddymiania grawitacyjnego jest jak najszybsze usunięcie z zagrożonych pomieszczeń dymu i toksycznych gazów oraz odprowadzenie nadmiaru ciepła. Cel ten realizowany jest poprzez automatyczne lub ręczne otwarcie klap dymowych, okien oddymiających czy świetlików z funkcją oddymiania. Skuteczne sterowanie oddymianiem przekłada się bezpośrednio na bezpieczeństwo ludzi w budynku, ponieważ:

• Umożliwia ewakuację: Utrzymuje drogi ewakuacyjne wolne od dymu, zapewniając widoczność i możliwość oddychania.
• Ułatwia akcję gaśniczą: Poprawia warunki pracy ekip ratowniczych, pozwalając im szybciej zlokalizować źródło pożaru.
• Chroni konstrukcję budynku: Odprowadzanie gorących gazów obniża temperaturę pod stropem, co ogranicza ryzyko uszkodzenia lub zawalenia się konstrukcji.

---

Architektura systemu: Kluczowe elementy składowe

Niezależnie od stopnia skomplikowania, każdy system sterowania składa się z trzech podstawowych grup komponentów, które muszą ze sobą niezawodnie współpracować.

Centrala oddymiania – mózg operacji

To serce całego układu. Centrala oddymiania odbiera sygnał o zagrożeniu z różnych źródeł, przetwarza go i wysyła polecenie otwarcia do odpowiednich urządzeń wykonawczych. Kluczowym jej elementem jest wbudowane zasilanie awaryjne (akumulatory), które gwarantuje działanie systemu nawet po odcięciu głównego zasilania w budynku. Nowoczesne centrale pozwalają na programowanie scenariuszy pożarowych, grupowanie klap i ciągłą diagnostykę podłączonych urządzeń.

Urządzenia wyzwalające – oczy i ręce systemu

Sygnał do działania może pochodzić z dwóch źródeł:

• Ręczne: Są to przyciski oddymiania, najczęściej umieszczone w charakterystycznych, pomarańczowych skrzynkach alarmowych (RPO). Pozwalają na manualne uruchomienie systemu przez osoby znajdujące się w budynku.
• Automatyczne: To czujki dymu lub ciepła, które samoczynnie wykrywają zagrożenie. W bardziej zaawansowanych instalacjach, sygnał jest przekazywany bezpośrednio z centrali sygnalizacji pożaru (SAP), co zapewnia najszybszy czas reakcji.

Siłowniki (aktuatory) – wykonawcy poleceń

To one odpowiadają za fizyczne otwieranie i zamykania klap czy okien. W systemach oddymiania stosowane są głównie dwa rodzaje siłowników:

• Siłowniki elektryczne: Najpopularniejsze, zasilane napięciem 24V. Pozwalają na precyzyjną kontrolę, zdalne testowanie i często pełnią podwójną funkcję – oddymiania i codziennego przewietrzania pomieszczeń.
• Siłowniki pneumatyczne: Wykorzystują energię sprężonego gazu (najczęściej CO2) do otwarcia klapy. Są prostsze w budowie i niezależne od zasilania elektrycznego, co jest ich główną zaletą.

---

Rodzaje systemów sterowania oddymianiem – porównanie

Wybór technologii sterowania jest ściśle uzależniony od specyfiki obiektu, jego wielkości oraz wymagań scenariusza pożarowego.

Elektryczne systemy sterowania

Najbardziej wszechstronne i najczęściej wykorzystywane w nowoczesnym budownictwie. Centrala połączona jest przewodami z siłownikami elektrycznymi i urządzeniami wyzwalającymi. System ten pozwala na pełną kontrolę i monitoring, a także łatwą integrację z innymi systemami budynkowymi. Idealnie sprawdza się w obiektach użyteczności publicznej, biurowcach i wszędzie tam, gdzie konieczność codziennej wentylacji jest dodatkowym atutem.

Pneumatyczny system sterowania oddymianiem

Ten system pneumatyczny działa na zasadzie mechanicznej. Wysoka temperatura pożaru topi ampułkę w wyzwalaczu termicznym, co zwalnia gaz z naboju CO2, który cienkimi miedzianymi rurkami jest transportowany do siłownika i powoduje jego otwarcie. Alternatywnie, system można uruchomić ręcznie ze skrzynki alarmowej. Pneumatyczne systemy są niezwykle niezawodne i często stosowane w halach produkcyjnych i magazynowych, gdzie prostota działania i odporność na trudne warunki są priorytetem. Ich wadą jest jednorazowy charakter zadziałania – po akcji konieczne jest nabicie nowego naboju i reset systemu.

---

Zastosowania w praktyce: od klatek schodowych po obiekty wielkopowierzchniowe

Specyfika obiektu narzuca konkretne wymagania dla systemu sterowania.

Systemy oddymiania klatek schodowych

Klatki schodowe to kluczowe drogi ewakuacyjne, dlatego ich oddymianie jest priorytetem. Zazwyczaj realizowana jest tu prosta automatyka, składająca się z czujki dymu na najwyższej kondygnacji, przycisku oddymiania na parterze i centrali sterującej jedną klapą dymową na dachu oraz oknem lub drzwiami napowietrzającymi na dole. Celem jest szybkie i skuteczne zapewnienie drożności pionu komunikacyjnego.

Sterowanie w obiektach wielkopowierzchniowych

W takich budynkach jak galerie handlowe, magazyny czy hale produkcyjne, system musi być znacznie bardziej zaawansowany. Kluczowa staje się możliwość podziału obiektu na strefy dymowe i sterowania całymi grupami klap. To właśnie tutaj najpełniej wykorzystuje się możliwości integracji z Systemem Sygnalizacji Pożaru (SAP), który na podstawie informacji z konkretnej czujki dymu, aktywuje klapy tylko w tej strefie, w której wybuchł pożar, co zapobiega rozprzestrzenianiu się dymu.

Ostateczna decyzja o wyborze technologii powinna być zawsze wynikiem dogłębnej analizy i projektu wykonanego przez specjalistów. Odpowiednie zaprojektowanie logiki działania systemu i prawidłowy dobór certyfikowanych klap dymowych to fundament, który decyduje o realnym poziomie bezpieczeństwa całego obiektu.